Archive for the ‘ياد داشت’ Category

سربازي و مردانگي

دسامبر 29, 2008
کاوه مظفری

کاوه مظفری

بسياري از پسران جوان اين اصطلاح را شنيده اند كه «تا سربازي نروي، مرد نمي شوي». گويي ميان مردانگي و سربازي پيوندي ناگسستني برقرار است. در واقع، تصويري كه از سربازي اجباري در نگرش عمومي جامعه وجود دارد، حاكي از كليشه هاي جدي مردانگي است. كليشه هايي كه هويت اجتماعي يك پسر جوان را به عنوان يك مرد، كامل مي كند. با اطمينان مي توان گفت كه اشتغال، ازدواج و پدر شدن نيز چنين اهميتي در زنجيره محكم كليشه هاي مردانه ندارند. اما، مگر در سربازي چه اتفاقي رخ مي دهد كه اهميتي به اين بزرگي در تثبيت هويت مردانه ايفا مي كند؟

با يك نگاه ساده مي توان گفت: مهمترين خصيصه سربازي اجباري، «سلسله مراتب قدرت» است. همان اصلي كه به اعتقاد بسياري از فرماندهان، نخستين درس پادگان براي سربازان تازه كار است. پسران جوان بايد ياد بگيرند كه از مافوق خود اطاعت كنند. مافوقي كه از لحاظ قدرت، درجه بالاتري از آنها دارد. در سربازي، آن چيزي كه تعيين كننده است «درجه قدرت» افراد است. اين درجه است كه مشخص مي كند چه كسي بايد از چه كسي حرف شنوي داشته باشد؛ چه كسي تصميم بگيرد و چه كسي اجرا كند؛ چه كسي حرف آخر را بزند و چه كسي حرفي نزند.

قدرت و مردانگي در يك جامعه پدرسالار پيوندي ديرينه دارند. اين قدرت است كه مردانگي را در خانه، محيط كار، و عرصه عمومي تعيين مي كند. مانند آن چيزي كه در قانون آمده: «مرد، رئيس خانواده است»، يا در عرف جا افتاده: «مرد، نان آور خانه است». و البته در مقابل، زن موجودي كم قدرت است: «ضعيفه». با اين وجود، محيط خانه براي ياد گرفتن مردانگي كافي نيست. چراكه سلسله مراتب قدرت مردانه تنها ميان زنان و مردان جريان ندارد. اين سلسله مراتب، خود مردان را نيز درجه بندي مي كند. آن كسي كه در راس قرار دارد از همه مردتر است و آن كسي كه در قاعده هرم است به ذلالتي زنانه متهم مي شود.

خدمت سربازي اجباري، دوره اي است براي آموزش اين سلسله مراتب به مردان جواني كه بايد جاي خود را در هرم بزرگ مردانگي پيدا كنند. جايي كه از آن پس بتوان به آنها گفت: «پسرم تو ديگر مرد شده اي، حالا وقت زن گرفتن ات است». در واقع، پادگان ها، كارخانه هاي مردسازي هستند. در آنجا پسران جوان ياد مي گيرند تا به جاي احساسات و لطايف از منطق و قاطعيت استفاده كنند. در آنجا به آنها آموخته مي شود تا بي چون و چرا از مافوق خود اطاعت كنند و به زير دست خود دستور بدهند. در آنجا به آنها طريقه استفاده از ادوات جنگي آموزش داده مي شود تا در زمان نياز بتوانند از «ناموس و وطن» خود دفاع كنند. و در نهايت، پسران جوان با خشونتي مردانه آبديده مي شوند تا در برابر روزگار «نامرد و نامراد» مقاوم باشند. سرانجام، سربازي صافي مردانگي است.

نویسنده : كاوه مظفري